معناى آيه : « اگر نيكوكارى كنيد پس نيكوكارى كرديد بر خودتان و اگر بدكردارى كنيد پس بر ضرر خودتان است » . و مىدانيم كه اساءة و ضرر حقيقتا بر نفس انسان قرار نمىگيرند ، بنابراين اينجا لام معناى استعلاى مجازى دارد . ولى ابو جعفر احمد بن محمّد نحاس از نحويون مصر و از شاگردان مبرد ، اين معنا را براى لام قبول ندارد و مىگويد : نمىشناسم در زبان عربى كه « لهم » به معناى « عليهم » باشد . العاشر : دهمين معناى لام جاره ، ظرفيت است و در اين معنا موافق و مرادف با « في » مىباشد ، به طورى كه مىتوان لام را از كلام حذف كرد و به جاى آن « في » قرار داد و تغييرى در كلام ايجاد نشود ، مانند قول خداوند متعال درباره كيفيت حسابرسى در روز قيامت : وَ نَضَعُ الْمَوازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيامَةِ ( الأنبياء / 47 ) . شاهد : در معناى ظرفيت داشتن لام در آيه است زيرا وضع و حسابرسى بر طبق موازين قسط و عدل در روز قيامت است نه براى روز قيامت . مانند قول عرب‌ها كه مىگويند : « مضى لسبيله » به معناى : « انجام داد در راه و طريقهء خود » كه لام به معناى « في » است و مانند قول أمير المؤمنين عليه السّلام در وصف پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم : « خرج من الدنيا خميصا و ورد الآخرة سليما لم يضع حجرا على حجر حتّى مضى لسبيله و أجاب داعى ربّه » « 1 » معناى خطبه : « او - پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - از دنيا رفت با گرسنگى و وارد آخرت شد سالم و كامل ، او هرگز در دنيا بنائى براى خود نساخت تا اينكه راه خود را پيمود و اجابت كرد دعوت پروردگار خود را » . الحادي عشر : يازدهمين معناى لام جاره مرادف و موافق با معناى « عند » است ، مانند قول عرب‌ها كه مىگويند : « كتبته لخمس خلون » به معناى « نوشتم در نزد پنجى كه گذشت » . مراد اين است كه در نزد عدد پنجمى كه مثلا اين ماه از آن

--> ( 1 ) - نهج البلاغة : ط 159 / 512 .